Wywiad z Tadeuszem Kusibab w „Deutsche Baumschule”

28/02/2019

Czy świeże, w musli czy w postaci soku: jagoda kamczacka może jako nowy „Superfood” wzbogacić dietę, przekonuje Tadeusz Kusibab. „Pionier jagody kamczackiej” z Polski rozmnaża te rośliny in vitro od dwunastu lat. Podczas IPM Essen wygłosił wykład na temat „starego nowego odkrycia” jagody kamczackiej. Czy świeże, w musli czy w postaci soku: jagoda kamczacka może jako nowy „Superfood” wzbogacić dietę, przekonuje Tadeusz Kusibab. „Pionier jagody kamczackiej” z Polski rozmnaża te rośliny in vitro od dwunastu lat. Podczas IPM Essen wygłosił wykład na temat „starego nowego odkrycia” jagody kamczackiej.

Owoce jagody kamczackiej należą do najwcześniejszych w sezonie – dojrzewają już w maju – i są uważane dzięki swoim składnikom za wyjątkowo zdrowe. Niewymagającą roślinę można wykorzystać na wiele sposobów, u nas jest jeszcze jednak mało znana. Niektóre odmiany znajdują się na przykład w programie szkółek Baumschulen Stahl (Tornesch) i Kordes Jungpflanzen (Bilsen).

Co to jest jagoda kamczacka?
Jagoda kamczacka (Lonicera caerulea var. kamtschatica) zwana jest również wiciokrzewem kamczackim, jagodą syberyjską, borówką brusznicową lub miodową. Pochodzi z północno-wschodniej Rosji, Chin, Japonii i Kanady i rośnie w naturalnych warunkach na wilgotnych obszarach wzdłuż rzek lub leśnych polan. Letnio-zielone krzewy o owalnych, niebiesko-zielonych liściach osiągają wysokość od 2 do 2,5 metra i mogą rosnąć nawet do 70 lat. Jagoda kamczacka jest hermafrodytyczna, ale nie jest samowystarczalny i rozmnaża się poprzez zapylenie krzyżowe. Dlatego nawet w ogrodzie domowym, powinno się mieć zawsze przynajmniej dwie różne odmiany.
Niepozorne, lejkowate, żółto-białe kwiaty (od połowy marca) są zapylane przez owady, najczęściej trzmiele. Podłużne owoce mogą osiągnąć długość do 5 cm, a pojedyncza jagoda może ważyć 3 g (uzysk na krzew: 2,5 do 9 kg). Owoce mają kwaśno-owocowy smak, ich smak to połączenie czarnej porzeczki, jagody i jeżyny.

Wartościowe owoce
„Jagoda kamczacka jest od dawna używana jako pokarm i w tradycyjnej medycynie, na przykład w Japonii. Działanie prozdrowotne zostało potwierdzone w badaniach naukowych „- podaje Tadeusz Kusibab.
Lista pozytywnych efektów niskokalorycznych owoców jest długa: jagody są przeciwzapalne, obniżają ciśnienie krwi i są dobre dla oczu; mają opóźniać procesów starzenia, mają działanie przeciwcukrzycowe i są dobre dla trawienia i układu moczowego. Powinny one również zapobiegać wystąpieniu raka skóry, a w pewnych nowotworach, nawet zmniejszać rozmiar guza.
Jagoda zawdzięcza swoją wartość zdrowotną wysokiej zawartości przeciwutleniaczy (antocyjanów, fenoli), witamin A i C oraz minerałów takich jak żelazo, magnez, fosfor i wapń.

Stara tradycja, nowe odmiany
Jagoda kamczacka jest znana i lubiana w Rosji, gdzie po raz pierwszy wspomniano o niej w 1756 roku. Od lat 60-tych XX w. jest tam przetwarzany na hodowlach, od tego czasu zarejestrowano ponad 100 odmian. Dziś w Rosji uprawiane są tylko krzyżówki L. caerulea var. kamtschatica z innymi odmianami. Jagoda kamczacka ma również długą tradycję w Japonii, hodowana jest tam od lat 70. XX wieku na bazie rodzimego podgatunku L. kamtschatica var. emphyllocalyx.

W Kanadzie endemiczny jest L. kamtschatica var. villosa; dziś istnieją tam różne selekcje, szczególnie z programu hodowli dr. Bob Bors, Uniwersytet Sasketchewan w Saskatoon. Pierwsze cztery odmiany kanadyjskie zostały zarejestrowane w 1997 r., kolejne później. Odmiany kanadyjskie mają obecnie duże znaczenie w uprawie komercyjnej, ponieważ są urodzajne, trwałe i odporne na choroby i oparzenia słoneczne.
W USA trwa program hodowlany dr Maxine Thompson (Corvallis, Oregon), który dotyczy tylko japońskiej odmiany Tomcery. Niektóre z nich są opatentowane, ale ich znaczenie ekonomiczne jest obecnie nie do oszacowania.

Niewymagająca roślina
Jagoda kamczacka nie ma szczególnych wymagań dotyczących gleby, o ile jest przepuszczalna i nie jest zbyt lekka/piaszczysta. Preferuje co prawda wilgotne miejsca, nie lubi wód gruntowych zbliżonych do powierzchni gleby. Toleruje wartości pH od 5 do 8, jest absolutnie odporny na mróz (do minus 45°C!) i kwitnie w temp. do minus 8°C Wysokie zbiory zapewnia ta kochająca światło roślina tylko w słonecznych, chronionych przed wiatrem miejscach o wystarczającym zaopatrzeniu w wodę w okresie wegetacyjnym.
W sumie jagoda kamczacka uznawana jest za łatwą w pielęgnacji: W pierwszych latach po posadzeniu nie mogą być cięte ani nawożone; Środki fitosanitarne zwykle nie są konieczne, ponieważ nieznane są prawie żadne choroby i szkodniki. Ekologiczna uprawa jagody kamczackiej jest możliwa. „Sama roślina jest mało wymagająca, ale oczywiście należy się o nią troszczyć, jeśli chce się mieć dobre plony” – mówi Kusibab.

Kultura rynkowa
Owoce jagody kamczackiej są nie tylko idealne jako świeże owoce, ale nadają się również do użytku jako głęboko mrożone lub liofilizowane, mówi Tadeusz Kusibab, który przyniósł ze sobą na wykłady również próbki do degustacji. Można je przetwarzać na soki, dżemy, lody lub babeczki, a także na wino i napoje spirytusowe. Podobnie mogą być stosowane jako suplementy żywieniowe i naturalne barwniki spożywcze.
Nowsze hodowle, zwłaszcza kanadyjskie, łączą właściwości szczególnie wymagane do sprzedaży: duże, długo przechowywalne owoce o słodko-kwaśnym smaku bez goryczy, przydatność do zbioru mechanicznego, wczesne kwitnienie i owocowanie oraz odporność na suszę i mróz ,

Jakie odmiany?
Podczas „zimnej wojny” dostęp do edukacji w byłym Związku Radzieckim był bardzo ograniczony, powiedział Kusibab. Dopiero pod koniec lat 80., kiedy możliwa była większa wymiana między ekspertami ze Wschodu i Zachodu, zaczął się ten ruch. Odmiany stały się lepsze, smaczniejsze i bardziej interesujące ekonomicznie. Do sukcesu przyczyniła się z pewnością również lepsza komunikacja dzięki internetowi i nowoczesnym metodom rozmnażania (in vitro).
Tadeusz Kusibab obserwuje od ponad dziesięciu lat ponad 60 odmian jagody kamczackiej, w tym stare, historyczne i nowe. „Uważamy mniej niż dziesięć z nich za wartościowe i odpowiednie w naszych warunkach klimatycznych. Dobrze rosną w Europie Środkowej, uzyskując regularne i obfite zbiory i prawdopodobnie będą ważne w produkcji i sprzedaży jagody kamczackiej w niedalekiej przyszłości. ”

Szkółka Plantin posiada licencję z Uniwersytetu Sasketchewan i FGUP „Bakczarskoje” Rosselhoz w Rosji licencję na rozmnażanie dla następujących odmian. dla ‘Boreal Beast’, ‘B. Beauty’ i ‘B. Blizzard’ ma również wyłączną licencję w UE (chronioną przez CPVO).
• ‘Aurora’/Kanada
• ‘Blue Rock’PBR (‘Sinij Utjes’PBR) /Rosja
• ‘Boreal Beast’1 BR /Kanada
• ‘Boreal Beauty’PBR/Kanada
• ‘Boreal Blizzard’1 BR /Kanada
• ‘Docz Velikana’ (‘Córka giganta’) /Rosja
• „Honeybee” / Kanada „Jugana” / Rosja
• ‘Vostorg’ (‘Delight’) /Rosja

Jednak tej listy nie należy jednak rozumieć tak, że odmiany te rozwijają się dobrze wszędzie, lub że nie ma lepszych, mówi Kusibab. Są polecane do uprawy komercyjnej, jak również dla użytkownika końcowego. Idealne do przydomowego ogrodu są przede wszystkim rosyjskie odmiany – ze względu na ich dobry smak; jednak nie są one tak wytrzymałe, jak kanadyjskie.

Sadzenie i sprzedaż
Tadeusza Kusibab można określić mianem pioniera jagody kamczackiej w Polsce, ale nie jest on jedynym producentem sadzonek w Polsce. Istnieje również kilku producentów jagód; największa polska plantacja jagody kamczackiej ma powierzchnię około 60 hektarów. „Trzy do czterech lat temu mieliśmy mały boom na jagody kamczackie, powstało wiele nowych plantacji” – mówi Kusibab. Istniało sporo inwestycji w komercyjną uprawę.
Jego szkółka wyprodukowała w ciągu ostatnich trzech lat 1,2 miliona sadzonek w paletkach do rozsady i doniczkach P9. Nabywcami są inne szkółki drzew i producenci jagody kamczackiej w kilku krajach, w tym w Słowenii, Ukrainie, Chorwacji, Estonii, Szkocji, Finlandii i Niemczech.
Cztery lata temu Kusibab założył własną plantację jagody kamczackiej, aby zademonstrować rośliny swoim klientom w naturze. „Nowe rośliny są łatwiejsze do wprowadzenia, jeśli można je pokazać” – mówi. Ponadto doradza producentom w zakresie uprawy i pielęgnacji upraw jagody kamczackiej – i może przy tym przekazywać własne doświadczenia. Ponieważ w Polsce nie było jeszcze specjalnej technologii do uprawy, więc on i jego zespół musieli dużo próbować i pozyskiwać porady od kolegów z Rosji i Kanady.

Dr. Antje Lemke, Hanower
Listę literatury T. Kusibab na temat jagody kamczackiej można znaleźć na stronie: https://taspo.de/tags/baumschule/

 


Tadeusz Kusibab w rozmowie

Deutsche Baumschule: Dlaczego jagoda kamczacka staje się teraz interesująca? Ten dziki owoc nie jest nowy …
Tadeusz Kusibab: Coraz więcej osób chce jeść zdrowo – jagoda kamczacka po prostu wpisuje się w obecny trend. Owoce mają wiele dobrych właściwości, nadają się do przetwarzania i handlu, a rośliny są dość łatwe w uprawie. Ponadto mamy dzisiaj do dyspozycji wiele dobrych odmian. Jagoda kamczacka obowiązywała wcześniej w Polsce pod nazwą „Jarząb pospolity” …

DB: Czy to jest dobry czas na rozpoczęcie produkcji jagody kamczackiej?
TK: Tak i nie. Oczywiście, konsumenci są teraz otwarci na „superfoods”, a akurat jagody są bardzo popularne. Z drugiej strony jagoda kamczacka to tylko jeden owoc z wielu – a „rynek to rynek”. Jak pokazuje przykład borówki, aby nowy owoc mógł odnieść sukces na rynku, może minąć kilka lat. Jagoda kamczacka jest wciąż niszowym produktem, który prawdopodobnie nie osiągnie popularności borówek.

DB: Jak ocenia Pan przyszły rozwój jagody kamczackiej?
TK: Wierzę w wartość jagody i jestem przekonany, że odegra ona większą rolę w przyszłości – nawet jeśli nie spodziewam się „eksplozji” na rynku. Jagoda kamczacka nie jest kulturą uprawną na dużą skalę w południowych regionach, ponieważ wymaga ponad 1000 godzin spoczynku zimą. Kolejnym ograniczeniem może być brak siły roboczej, ponieważ nie wszystkie odmiany są łatwe do zbioru maszynowego. Przyszłość leży z pewnością raczej w Skandynawii, Niemczech czy Polsce.
Dotychczas tylko kilka niemieckich szkółek drzew wykazało zainteresowanie. Do tej pory wyprodukowaliśmy w Niemczech rośliny jagody kamczackiej na 7 hektarów; powoli jednak zamówienia rosną.

DB: Jakie są Pańskie plany na przyszłość dla jagody kamczackiej?

TK: Moim celem jest rozszerzenie własnej produkcji jagód i samodzielne ich przetwarzanie w ciągu zaledwie kilku lat – na przykład jako sok lub owoce liofilizowane. W ten sposób możemy być bardziej niezależni. Ponieważ sprzedaż owoców jest obecnie trudna w Polsce, po tym jak rynek tutaj uległ w ubiegłym roku załamaniu i spadły ceny. Wynika to z faktu, że polskie władze uznały jagodę kamczacką za nielegalną. Teraz, gdy jagody zostały zatwierdzone zgodnie z nowelą UE w sprawie żywności, powinno ono ponownie wzrosnąć.